Onderaan dit artikel vind je een naschrift uit 2026, met wat we inmiddels weten over de pandemie.

Ik probeer altijd met iedereen een dialoog aan te gaan, hoe tegenovergesteld onze meningen ook zijn. Ik kan een overtuiging hebben, maar ben altijd benieuwd naar andere meningen en bereid die van mij bij te stellen. In de eerste periode van de coronacrisis ging ik dan ook veel in gesprek met mensen, die nu door veel mensen ‘viruswappies’ worden genoemd – tot ik het opgaf: in elk gesprek werd ik bij voorbaat al weggezet als schaap of een slaper, al mijn argumenten waren ingegeven door de MSM en wetenschap was maar een mening.

Die metaalmoeheid – en tot mijn schande ook mijn eigen vooroordeel – deed zich voor toen een dierbare vriend zich kritisch uitliet over de maatregelen. Ik schrok: hij liep toch niet ook al over naar the dark side? Hij bleek er godzijdank geen bizarre theorieën op na te houden, maar maakte zich wel ernstig zorgen over de grote sociale en economische impact die de maatregelen hebben, en vroeg zich af of de maatregelen nog wel in verhouding stonden tot het probleem. Hij vertelde dat mensen hun werk en bedrijf kwijtraakten, dat veel mensen somber en gestrest waren, en hij stelde dat het aantal zelfmoorden steeg. Voor hem voelde dat als een hoge prijs in verhouding tot het kleine percentage doden, en pleitte ervoor de natuur haar gang te laten gaan.

Omdat hij best zinnige argumenten had, ben ik op onderzoek uitgegaan.

Allereerst ‘dat hele kleine percentage doden’. Er is veel discussie over COVID-19 als doodsoorzaak. Persoonlijk vind ik dat ook mensen met ernstige onderliggende kwalen die het laatste zetje krijgen door COVID-19 in die categorie vallen, maar dat is niet iedereen met me eens. Daarom heb ik ervoor gekozen om me te richten op de oversterfte in 2020, dus hoeveel meer mensen er zijn overleden ten opzichte van eerdere jaren.

De cijfers van het CBS (klik op de afbeelding voor een groter formaat):

Grafieken per leeftijdsgroep (klik op de afbeelding voor een groter formaat):

In alle gevallen is er een duidelijke stijging te zien in 2020.

Hier kun je het verschil tussen 2019 en 2020 zien (klik op de afbeelding voor een groter formaat), en dan wordt pas echt duidelijk hoeveel méér mensen er zijn overleden: 16.681.

Noot: de piek in 2015 werd veroorzaakt door een griepepidemie. Door de maatregelen hadden we minder griepdoden in 2020: door thuis te blijven of afstand te houden, kun je anderen ook niet met griep besmetten.

Maar goed, dat zijn alleen sterftecijfers. De bevolking groeit ook aanzienlijk per jaar, dus is het wel zo eerlijk om ook te kijken naar het percentage sterfte ten opzichte van het bevolkingsaantal (klik op de afbeelding voor een groter formaat). Daarin is een stijging van 0,09% te zien ten opzichte van het voorgaande jaar. Dat lijkt een klein percentage, maar dat percentage vertegenwoordigt bijna 15.700 mensen.

Maar cijfers zijn maar een deel van het verhaal
Hoe verleidelijk het ook is, het is niet handig om alleen naar de sterftecijfers te kijken om te bepalen of alle moeite, inzet en het afzien zin hadden. De cijfers die we zien, zijn namelijk de cijfers onder maatregelen – met beperkingen, afstand houden, mondkapjes en lockdowns. Zonder die maatregelen waren de aantallen vrijwel zeker hoger geweest. Bovendien kreeg maar liefst 95% van de mensen die na besmetting COVID-19 ontwikkelden, last van restverschijnselen zoals moeheid en kortademigheid, zelfs als ze niet in het ziekenhuis hoefden te worden opgenomen.

“Veruit de meeste respondenten (94 procent) hebben nooit in het ziekenhuis gelegen vanwege corona. Zij hadden zogenoemde ‘milde klachten’. Het gaat om relatief jonge patiënten: de gemiddelde leeftijd is 48 jaar. Veruit de grootste groep (86 procent) zegt dat hun gezondheid vóór de corona-infectie goed was. Dik 6 op de 10 (61 procent) had hiervóór geen onderliggende ziekte.”
(Longfonds, oktober 2020)

Als we ervoor zouden kiezen om de maatregelen op te heffen zou de oversterfte niet alleen enorm stijgen, maar zou ook het aantal mensen stijgen dat niet meer in staat is om te werken, en dus de economie weer op poten te krijgen. Die mensen moeten wij ook allemaal ‘dragen’ door middel van zorg en bijstand, waardoor er nog meer tijd nodig zal zijn om de economie weer gezond te krijgen.

Waarom ‘kwetsbaren apart houden’ niet werkt
Kwetsbare groepen apart houden zou handig zijn, maar in de praktijk werkt dat niet: buiten dat we niet altijd vooraf weten wie er ernstig ziek van kan worden en wie niet (er zijn genoeg atypische gevallen om het risico niet te willen nemen), is het niet te doen om een groep apart te houden. Want wie geeft ze dan zorg? Hoe komen ze aan hun boodschappen? Mogen ze dan hun vrienden en familie niet zien? Die zorggevers, boodschappendoeners, familie en vrienden hebben ook weer allemaal familie en vrienden. Dus nee, dat lijkt me niet haalbaar. Daarnaast, we zijn een samen-leving. We doen het samen, for better or for worse.

En dan de zorg… 
Het zou kunnen: met z’n allen de maatregelen overboord gooien en de natuur haar gang laten gaan. Het sneue is dan alleen, dat de zorg het dan helemaal niet meer aankan, er nog meer zorgmedewerkers overspannen thuis komen te zitten. Dan kunnen we daar ook niet meer terecht met hele andere aandoeningen waar we nog heel lang mee zouden kunnen leven. Lijkt me niet handig.

Over die vermeende stijging in zelfmoorden
Het aantal zelfmoorden is niet gestegen in 2020.
Op dit moment zijn alleen de cijfers van het eerste kwartaal van 2020 bij CBS te vinden, en die zijn hetzelfde als het gemiddelde per kwartaal over de voorgaande jaren (465).
In mei werd er juist een artikel door de NOS gepubliceerd dat het aantal over de twee eerdere maanden lager was dan in dezelfde maanden in voorgaande jaren, en in oktober meldden de betrokken instanties dat er geen toename in suïcides was.

Conclusie
Ik ben het ook niet overal mee eens, vooral als het gaat om de miljardensteun voor grote bedrijven en multinationals (de kwestie-KLM zit me bijvoorbeeld nog steeds dwars) of de rare uitspraken van het kabinet over de mondkapjes in het begin, maar ik denk wel dat het nodig blijft om ons aan de maatregelen te houden. Als we er allemaal de brui aan geven is de ellende niet te overzien, en duurt het herstel veel, en veel langer.

Ik hou nog even vol. Jullie hopelijk ook 😉

 

---

Naschrift (2026)

Hoe snel we vergaten
Het is vreemd hoe snel iets dat voor ons zó ingrijpend was, zo snel kan vervagen.
Begin 2022 had het merendeel van de bevolking een basisimmuniteit opgebouwd, deels door doorgemaakte infecties, maar vooral door de grootschalige vaccinatiecampagne die een jaar eerder was gestart. Dat zorgde ervoor dat het aantal ernstige zieken en ziekenhuisopnames afnamen en de zorg weer lucht kreeg.

De laatste coronamaatregelen werden opgeheven in maart 2022, en al in de maanden daarna schoof het virus langzaam naar de achtergrond. Terrassen stroomden weer vol, kantoren gingen open en de samenleving begon te draaien alsof we niet twee jaar lang in een kramp hadden gezeten. Binnen een jaar leek het alsof we collectief besloten hadden om door te gaan met ons gewone leven, bijna alsof er niets gebeurd was.

De pandemie bleek geen kort hoofdstuk
Sinds ik dit stuk schreef, begin 2021, is er veel dat duidelijker geworden is. Allereerst de oversterfte: die bleek niet alleen een piek van 2020 en 2021 te zijn, maar hield ook in 2022 en 2023 aan. Niet meer in dezelfde golven als tijdens de acute pandemie, maar wel structureel hoger dan verwacht. Daaruit blijkt dat de impact van COVID-19 niet ophield toen de maatregelen verdwenen.

Long covid werd een groot maatschappelijk probleem
Ook over long covid is nu veel meer bekend. Wat in 2021 al vermoed werd, is inmiddels zeker: honderdduizenden mensen hielden langdurige klachten, soms ernstig beperkend. Uit dit artikel uit maart 2025 op NOS.nl:
“Vijf jaar na de eerste coronabesmetting in Nederland zijn er zo’n 450.000 mensen die long covid hebben opgelopen. Ruim 12.000 van hen zijn inmiddels (deels) arbeidsongeschikt verklaard, blijkt uit cijfers van het UWV. Zij zijn al langer dan twee jaar ziek en hebben nu een WIA-uitkering. Twee jaar geleden ging het nog om 3.000 mensen.
Maar volgens patiëntenorganisaties is dit nog maar het topje van de ijsberg. Volgens patiëntenorganisatie Postcovid NL zijn er in Nederland 90.000 mensen met ernstige klachten longcovidklachten hebben. Lang niet iedereen komt in aanmerking voor een WIA-uitkering en er zijn ook veel patiënten bezig met terugkeren naar werk. Maar re-integreren met een ziekte als long covid blijkt nog altijd een grote worsteling.”

Sommige angsten bleken gegrond, andere niet
Sommige zorgen die destijds rondgingen, bleken gelukkig ongegrond. Zoals ik al in het stuk schreef, was er in 2020 geen stijging in het aantal zelfmoorden, en ook in de jaren erna is er geen toename gevonden. De veelgehoorde angst dat de vaccins overhaast waren ontwikkeld, implantaten of biowapens zouden bevatten of ernstige bijwerkingen zouden hebben, bleek onterecht. De veiligheid werd én wordt continu gemonitord – zoals bij alle medicijnen – en de meeste bijwerkingen waren mild, terwijl zeldzame risico’s inmiddels helder zijn beschreven.
Andere zorgen, zoals de druk op de zorg en de gevolgen van uitgestelde behandelingen, bleken juist realistischer dan we toen konden overzien.

Hoe het er nu voor staat met COVID
Corona is niet verdwenen, maar het virus is inmiddels onder controle. Het circuleert nog steeds in Nederland, vooral in de wintermaanden, maar het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames blijft stabiel. De varianten die nu rondgaan lijken niet ziekmakender dan eerdere, en voor risicogroepen is er jaarlijks een najaarsvaccinatie beschikbaar. COVID is daarmee onderdeel geworden van de verzameling ‘gewone’ luchtweginfecties, vergelijkbaar met griep en RSV.