Heel kort samengevat, voor wie (net als ik) het nieuws bewust niet dagelijks volgt:
Venezuela is een soevereine (zelfstandige) staat, en de president van het land is al bijna 13 jaar Nicolas Maduro. Maduro staat bekend als autoritair. Hij werd beschuldigd van grootschalige verkiezingsfraude, hielp de economie om zeep en heeft lak aan mensenrechten.
In de nacht van 2 op 3 januari voerde de VS een militaire operatie uit, waarbij Maduro werd ontvoerd en naar de VS werd overgebracht. Trump beweerde dat er sprake was van grootschalige drugshandel en de nationale veiligheid in het geding was, maar het is waarschijnlijker dat de motivatie van economische aard was: Venezuela heeft de grootste oliereserves ter wereld.
Trumps achterban ziet het uitschakelen van een dictator als een heldendaad, maar omdat er geen enkele juridische grondslag was voor de actie van de VS schept dit een gevaarlijk precedent. Two wrongs don’t make a right.
Internationaal wordt de actie gezien als een schending van het internationaal recht, maar we hebben de afgelopen tien jaar al gezien dat Trumps acties maar heel zelden consequenties hebben. Vermoedelijk komt hij ook hier weer mee weg. De wereld is simpelweg niet ingesteld op figuren zoals hij: alle internationale afspraken en verdragen over wat landen wel en niet met, of tegen elkaar mogen doen, gaan uit van rationele deelnemers die handelen volgens fatsoensnormen. De meeste landen doen er ook alles aan om escalaties, burgeroorlogen of internationale ontregeling te voorkomen, en dat is precies waar Trump garen bij spint. Hij ragt als een bulldozer overal doorheen, en de rest van de wereld staat verbijsterd toe te kijken, ook omdat ze zich nog steeds aan regels proberen te houden die hij allang heeft losgelaten.
De actie van Trump kan wel een enorme invloed hebben op de wereldorde.
Door de ontstane onzekerheid kan het zijn dat de olieprijzen wereldwijd stijgen. Als de VS de controle krijgt over de Venezolaanse olie-industrie ga ik ervan uit dat dat ook negatieve gevolgen heeft voor de brandstofprijzen.
De aanval op Venezuela raakt de strategische belangen van Rusland en China. Rusland heeft militaire, financiële en politieke belangen in Venezuela en zag het land als bondgenoot tegen de VS. China wordt directer geraakt door de aanval: China heeft Venezuela miljarden geleend in ruil voor olie, en loopt nu het risico die investering én de olieleverantie kwijt te raken (China heeft zelf wel bronnen, maar niet voldoende).
De actie van de VS vergroot dus de spanning tussen de drie grootmachten. Interessant, omdat Trump tot voor kort nog toenadering aan het zoeken was bij Poetin. Ook kan het zijn dat hierdoor de focus op Europa verkleint.
Ik vroeg AI wat volgens analisten de mogelijke scenario’s zijn. Ik kreeg er vier (eronder staat wat mijn inschatting is):
Scenario 1 — Escalatie van rivaliteit (meest waarschijnlijk)
Wat gebeurt er:
– Hardere diplomatie tussen de VS, China en Rusland (economische druk, militaire dreiging, strategische ultimatums).
Gevolg:
– Mogelijke economische tegenmaatregelen met wereldwijde neveneffecten.
– Latijns‑Amerika wordt een nieuw strijdtoneel.
Voor Europa:
– Minder focus op Europa.
– Kleinere kans op een Trump–Poetin‑as.
Scenario 2 — Een tijdelijke “grote machten‑deal” (middelmatige kans)
Wat gebeurt er:
– Rusland gebruikt de situatie als ruilmiddel: Venezuela voor Oekraïne.
– China blijft vooral bezig met het veiligstellen van olie.
Gevolg:
– Mogelijke deals over invloedssferen (wie is dominant in welke regio).
– VS en Rusland kunnen proberen elkaar strategische concessies af te dwingen (dus iets inleveren om er iets anders voor terug te krijgen)
Voor Europa:
– Risico dat Oekraïne als wisselgeld wordt ingezet (minder waarschijnlijk, omdat Venezuela voor Rusland minder economisch belangrijk is).
Scenario 3 — China en Rusland versterken hun alliantie (realistische kans)
Wat gebeurt er:
– China en Rusland trekken nauwer samen op in Latijns‑Amerika.
– Meer gezamenlijke investeringen en militaire aanwezigheid.
Gevolg:
– De VS reageert met extra druk en sancties.
Voor Europa:
– Minder directe aandacht van de grootmachten.
– Maar een sterkere China–Rusland‑as kan op termijn riskant zijn.
Scenario 4 — Regionale instabiliteit zonder grootmachtconfrontatie (laagste kans)
Wat gebeurt er:
– De spanningen stabiliseren zonder grote escalatie.
– China en Rusland beperken zich tot veroordelingen.
– De VS probeert de olie‑industrie te controleren.
Gevolg:
– Venezuela raakt verder ontwricht.
– Blijvende geopolitieke rivaliteit.
Voor Europa:
– Weinig tot geen verandering tov de huidige situatie.
Anders dan de analisten zie ik scenario 4 als hoogste kanshebber. Ik denk namelijk dat ook die analisten uitgaan van voorspelbaarheid, ratio en fatsoen, terwijl de afgelopen tien jaar is gebleken dat de wereld niet meer zo werkt. De boel escaleerde volledig in Syrië, Libië, Afghanistan, Myanmar, Sudan en Gaza, in al die gevallen waren de grootmachten betrokken maar werd er niet ingegrepen, anders dan wat diplomatieke uitspraken of symbolische veroordelingen. Populisme en machtspolitiek vieren hoogtij. Het welzijn van de bevolking en een florerende wereldeconomie zijn ondergeschikt geraakt. En de rest van de wereld is te fatsoenlijk om bulldozers stil te leggen.
Ik weet het, het is een cynische blik op de wereld, maar ik denk wel een realistische. Mijn just-world fallacy – de neiging om te geloven dat de wereld rechtvaardig is – is steeds meer aan het afbreken, en dat is misschien maar goed ook: als je je instelt op het ergste kan het alleen maar meevallen, toch?
Bronnen voor de vier scenario’s:
• Politico Magazine, “Trump’s Attack on Venezuela Could Change the World. Here’s How.”
• Diplomat Magazine, “A Geopolitical Analysis of Venezuela: China’s, Iran’s and Russia’s Defiance of the United States.”
• Deutsche Welle (DW), “What interest do China and Russia have in Venezuela?”