Naar aanleiding van een petitieverzoek op Watchdog over ‘ongewenste elementen’ die in Griekenland worden opgejaagd door de politie ben ik even aan ‘t researchen geslagen. Het lijkt erop dat de stelling wat kort door de bocht is, en wat incidenten op één hoop gooit, maar het totaalplaatje blijft niet fraai. Ik vat hieronder samen wat te lezen valt in verschillende online artikelen, met name een artikel op Skeptics. Onderin zal ik het rijtje bronnen of relevante artikelen plaatsen.
In Griekenland worden illegale immigranten een ‘ziekte’ genoemd, en in augustus vorig jaar startte Operatie Zeus Xenios: de politie begon met het schoonvegen van, in eerste instantie, de regio Attica waar ook delen van Athene onder vallen. Er werden raids uitgevoerd op wijken en duizenden mensen gevangen gezet. In februari is Griekenland gestopt met het vrijgeven van cijfers, maar de operatie is nog steeds gaande.
Het petitieverzoek stelt dat de politie na op illegalen, nu ook op drugsgebruikers, sekswerkers, homo’s en transgenders jaagt.
Het deel over de sekswerkers gaat waarschijnlijk om een eerder, ook omstreden, incident: in april 2012, dus al vóór Zeus Xenios van start ging, werden er een aantal vrouwelijke sekswerkers gearresteerd die illegaal aan het werk waren. In Griekenland is het verplicht je als sekswerker elke maand te laten testen, een aantal van hen hadden daar niet aan voldaan en bleken daarnaast ook HIV te hebben. Vervolgens werden hun persoonsgegevens, foto’s en de namen van hun ouders gepubliceerd.
Drugsgebruikers werden aangepakt tijdens Operatie Thetis in maart van dit jaar. Slechts 132 verdachten werden opgepakt, geregistreerd en weer vrijgelaten. Ook weer een omstreden incident. Later zou de overheid beweren dat de operatie in samenwerking was met het Ministerie van Volksgezondheid en de arrestanten medische zorg nodig hadden.
Transgenders worden sinds mei dit jaar getreiterd door de politie: ze worden zonder enige aanleiding opgepakt, in voorarrest gezet en moeten zich legitimeren voor ze weer vrijgelaten worden. De betrokkenen zouden later verklaren dat ze een waarschuwing van de politie kregen voor ze werden vrijgelaten: ‘weer normaal worden’ anders zouden ze vervolgd worden. Er lijkt een verband te zijn met de Thessaloniki Pride (afgelopen juni), die veel tegenstand opriep.
De harde stelling die de overheid innam met alle politieoptredens was een vrijbrief voor allerlei vormen van haat: de acties zorgden voor een toename in aanvallen op minderheden. Daarnaast was het koren op de molen van de neonazistische partij De Gouden Dageraad, die nog steeds hard in populariteit stijgt. Een economische crisis is een uitstekende voedingsbodem voor hele nare taferelen zoals we hebben kunnen zien in de Tweede Wereldoorlog – een doodenge ontwikkeling dus.
Wat me vooral verbaast is dat ik tijdens mijn zoektocht nauwelijks iets aantrof in de Nederlandse media, behalve een paar kleine artikelen uit augustus. Waar ik bijvoorbeeld benieuwd naar ben is of er sprake is van voldoende rechtsgrond voor de razzia’s, of er sprake is van een behoorlijke procesgang, hoe transparant de Griekse overheid is als dergelijke operaties worden ingezet. Griekenland is een Europese lidstaat, is er enige vorm van controle als het gaat om, laat ik eens wat sufs noemen, mensenrechten?
Het petitieverzoek op Watchdog
Is the Greek government rounding up “undesirables” into internment camps? (Skeptics)
Amnesty veroordeelt Griekse jacht op migranten (HLN.be)
De opkomst van de Gouden Dageraad (Thepostonline)
Update: wat is er sinds dit artikel gebeurd (2013–2025)?
Na zware kritiek vanuit de EU en mensenrechtenorganisaties werd de operatie Xenios Zeus geleidelijk afgebouwd en rond 2016 beëindigd.
In 2020 werd Gouden Dageraad officieel aangemerkt als een criminele organisatie en werden leiders veroordeeld. De partij is sindsdien politiek irrelevant, al duiken er nog incidenteel intimidatieacties van aanhangers op.
Hoewel de extreme acties uit 2012–2013 niet meer voorkomen, blijven er zorgen over politiegeweld, slechte omstandigheden in detentiecentra, pushbacks van migranten aan de grens, discriminatie van Roma, migranten en LGBTQ+ personen.
De wetgeving rond verplichte HIV‑tests voor sekswerkers is versoepeld. De publicatie van persoonsgegevens wordt, mede sinds de introductie van de GDPR (wat in Nederland de AVG heet), nu algemeen gezien als een schending van mensenrechten en wordt niet meer toegepast.
Griekenland heeft sinds 2013 belangrijke stappen gezet op het gebied van LGBTQ+ rechten:
– 2015: wettelijke erkenning van partnerschappen voor gelijkgeslachtelijke koppels
– 2022: verbod op conversietherapie
– 2024: legalisering van het homohuwelijk
Helaas zijn er nog steeds meldingen van politie-intimidatie en discriminatie, maar niet meer op de schaal van 2013.
Griekenland ligt nog steeds onder vuur door de pushbacks en behandeling van asielzoekers, vooral aan de Turkse grens, maar in de steden komen willekeurige razzia’s van het Xenios Zeus‑formaat niet meer voor.
De EU houdt Griekenland strenger in de gaten dan in 2013, mede door de eerdere schandalen. Er blijven zorgen bestaan over persvrijheid, politiegeweld en behandeling van migranten.
Hoe kwetsbaar is Griekenland voor herhaling anno 2025?
Griekenland is minder kwetsbaar dan in 2013, maar niet immuun. Door mondiale politieke verschuivingen – zoals de normalisering van harde migratiepolitiek en druk op democratische normen – ontstaat er internationaal meer ruimte voor streng optreden. Griekenland blijft gevoelig door zijn ligging aan de EU‑buitengrens, economische kwetsbaarheid en bestaande problemen met politiegeweld en pushbacks. Tegelijk zijn er sterke tegenkrachten: de ontmanteling van Gouden Dageraad, verbeterde LGBTQ+‑rechten en strenger EU‑toezicht. Een exacte herhaling van Xenios Zeus is onwaarschijnlijk, maar geleidelijke normalisering van hard beleid blijft een reëel risico.