Al een tijdje liep ik rond met een (nogal bizar) idee voor een verhaal. Vijf dagen lang schreef ik er elk vrij momentje aan. Ik ben nog nooit zó in een verhaal opgegaan of zoveel plezier gehad in het schrijven. Het gaat over een wereld die lijkt op de onze, waar dingen gebeuren die je zult herkennen – zoals de plotselinge omslag van de vijf tech-reuzen – maar dan met een twist.
Het is een lang verhaal, dus nestel je lekker in een stoel met een kop thee of een glas wijn.
Zit je? Dan neem ik je nu mee naar Samkat…
BEGINTIJD
Samkat was ooit een bloeiende planeet vol leven: uitgestrekte velden, bossen en meren bezaaid met allerlei soorten prachtige dieren. Verspreid over Samkat lagen kleine dorpen waar de Samkatanen leefden, elk dorp met zijn eigen gewoontes en structuur. De wilde gebieden rond de dorpen boden de inwoners alles wat ze nodig hadden om te overleven. De jagers doodden nooit méér dieren dan ze nodig hadden om de inwoners te voeden en te kleden, en ze zaaiden evenveel bloemen, bomen, groenten en fruit als ze oogstten en plukten.
Omdat de mensen zich met veel plezier voortplantten, ontstonden er meer dorpen en werden de gebieden tussen de dorpen allengs kleiner, maar dat gaf niet: er was genoeg ruimte en voedsel voor iedereen. Alles was in evenwicht, tot de inwoners van Lathura en het nabijgelegen Eirenia ruzie met elkaar kregen over een boom, die in het overlappende gebied lag. De inwoners van Lathura wilden de boom behouden om zijn schoonheid en schaduw, de inwoners van Eirenia wilden de boom kappen om er meubels en brandhout van te maken. De ruzie liep steeds hoger op, de inwoners verweten elkaar steeds meer en raakten uiteindelijk in gevecht, waardoor er zelfs een aantal doden vielen – iets dat nog niet eerder was voorgekomen.
Na dagen van gevechten en nog meer doden kreeg Alyndra, een van de dorpsoudsten van Lathura, een idee. Ze bedong een wapenstilstand van drie luna met de belofte daarna met een oplossing te zullen komen, en trok met een knapzakje de wildernis in. Ze had de grote lijnen van haar idee al in haar hoofd, maar had tijd nodig om het verder uit te denken.
Na drie luna keerde Alyndra terug. Ze vroeg de inwoners van Lathura en Eirenia om allerlei lekkernijen te maken, comfortabele kleren aan te trekken en samen te komen rond een vuurplaats, die ze speciaal voor de gelegenheid had laten aanleggen bij de omstreden grote boom tussen hun dorpen. De opkomst was door de gevechten lager dan zou moeten – er waren veel doden te betreuren. Beide dorpen waren krachtige jagers en zaaiers verloren, zodat hun etensvoorraden sneller slonken dan ze werden aangevuld. De meegebrachte lekkernijen waren dan ook een groot, gemeenschappelijk offer, al passeerden de inwoners van de beide dorpen elkaar met hatelijke blikken en harde schouders.
Toen iedereen eindelijk zat en Alyndra vol verwachting aankeek, stond ze op en liet haar blik rustig langs alle ernstige gezichten in de kring gaan. Toen begon ze te vertellen over haar barre tocht en de belangrijke boodschap die ze over te brengen had.
Alyndra vertelde dat haar eten na enkele dagen in de wildernis op begon te raken, en ze zo hongerig was geworden dat ze vreemd smakende bessen had gegeten. Ze vertelde hoe het steeds harder was gaan regenen, hoe ze een grot vond waar ze kon schuilen en een vuurtje kon maken, en hoe ze begon te hallucineren door de honger, moeheid, kou en misschien de bessen. Ze vertelde over het visioen dat ze kreeg van een prachtige vrouw met lang, grijs haar, die zich voorstelde als Samura. Samura vertelde Alyndra dat zij de oerschepper was: met haar onbegrensde krachten had ze een wereld vol weelderige landschappen, levendige zeeën en een uitgestrekte sterrenhemel geschapen. Toen schiep Samura de mensheid uit het stof van de sterren. Ze gaf hen intelligentie, emotie en de kracht om te scheppen en te vernietigen, maar daarmee kregen de mensen ook een grote verantwoordelijkheid te dragen. Ze vroeg Alyndra de mensen hierover te vertellen en gaf haar aanwijzingen voor het maken van afspraken om op een fijne manier met elkaar samen te leven.
Alyndra zweeg even en keek om zich heen. Iedereen zat stil en aandachtig te luisteren, ze gingen volledig op in haar relaas. Het was allemaal niet waar, maar ze wilde dat haar verhaal een diepe en onvergetelijke indruk achter zou laten bij haar dorpsgenoten en de inwoners van Eirenia. Ze vroeg om iets te drinken om haar keel te smeren – dat gaf haar even tijd om na te denken over het volgende deel. Wat waren ook alweer haar belangrijkste doelen? Oja: iets dat de mensen samen zou brengen en langdurig met elkaar zou verbinden, iets dat zou voorkomen dat er weer problemen ontstonden en wat praktisch spul.
Alyndra nam een slok, schraapte haar keel en begon verder te vertellen.
Samura had gezegd dat zij de enige godin was, dat alleen zij vereerd mocht worden en de mensen niet lelijk over haar mochten praten.
Dat zou de mensen iets geven dat ze allemaal met elkaar deelden.
Samura had gezegd dat er elke week een dag aan haar gewijd moest zijn en de mensen niks anders mochten doen.
Zo zouden de mensen één dag per week rust nemen en de tijd hebben voor bespiegeling en zelfreflectie, zodat ze minder ondoordacht zouden handelen.
Samura had gezegd dat je lief moest zijn voor je ouders.
Zo zouden de jongeren voor de ouderen zorgen als die dat zelf niet meer konden.
Samura had gezegd dat de mensen aardig moesten zijn voor elkaar, dus geen andere mensen slaan of dood maken, niet stelen, niet liegen en niet de geliefde van een ander afpakken. En niet jaloers zijn op wat een ander had.
Dat zou nieuwe ruzies voorkomen, want de bevolking was teveel geslonken door dat gedoe met die boom.
Weer keek Alyndra om zich heen. Iedereen zat instemmend te knikken. Dit ging goed. Dan kon ze er net zo goed een schepje bovenop doen, want ze maakte zich zorgen over de snel afgenomen hoeveelheid inwoners. Ze vertelde dat Samura had gezegd dat mensen veel seks moesten hebben en veel kinderen moesten krijgen, en iedereen extra lief voor de mannen moest zijn en ervoor gezorgd moest worden dat ze niks kon overkomen (op Samkat zijn het de mannen die kinderen kunnen baren).
Ze sloot af met een oplossing voor het boom-probleem: de boom zou blijven staan, maar de grootste takken mochten gesnoeid worden zodat de inwoners van Eirenia er wat meubels van konden maken. Alleen de takken die uit zichzelf op de grond vielen, mochten worden gebruikt voor brandhout. Iedereen kon zich vinden in het compromis, en na een paar naru (wat wij minuten zouden noemen) stilte om de doden te herdenken werd er geproost op de hervonden vrede. De mensen spraken enthousiast over Samura en hoe ze haar zouden kunnen vereren. Ze probeerden zich een voorstelling van haar te maken op basis van Alyndra’s beschrijving. Ze kusten hun ouders, maakten met hun partners plannen voor spannende avondjes en spraken af dat Gathun hun vrije dag zou worden.
—
De jaren (op Samkat zyrons) gleden voorbij. Er ontstonden steeds meer dorpen, en er kwam ruil op gang tussen dorpen die bij zee lagen en veel vis hadden, en dorpen dieper in het binnenland met meer groenten. Van Lathura’s dorpsoudsten uit de tijd van wat nu het legendarische Vuurplaats Vredesoverleg werd genoemd, was alleen Alyndra nog over. Ze was inmiddels heel, heel oud en werd omringd door een nieuwe lichting dorpsoudsten.
De mensen waren allang vergeten dat zij degene was geweest die hen Het Verhaal had verteld, en ze waren er ook nogal mee aan de haal gegaan. Hoe meer Het Verhaal opnieuw werd verteld, hoe meer dingen eraan werden toegevoegd. Bijvoorbeeld dat mensen zich ter ere van Samura op een bepaalde manier moesten kleden of offers moesten brengen. De momenten van zelfreflectie en bespiegeling werden nu gevuld door teksten die alle mensen uit hun hoofd moesten kennen, waardoor er geen ruimte in hun hoofd overbleef om zelf na te denken. Ze waren doorgeslagen met de aanwijzing van Samura (of eigenlijk Alyndra) dat er gezorgd moest worden dat de mannen niets kon overkomen: de mannen moesten nu verplicht thuisblijven en gehoorzaam zijn, en vrouwen konden seks met ze hebben wanneer ze daar zin in hadden want tja, Samura had gezegd dat er kinderen gemaakt moesten worden.
Er werd een paradijs na je dood bij Het Verhaal verzonnen als beloning voor goed gedrag – of mensen daar daadwerkelijk terechtkwamen was toch niet te controleren. Er werden enorme wonderlijk gevormde gebedshuizen gebouwd waar de mensen grote delen van hun Gathuns doorbrachten en hun teksten moesten opzeggen. Als mensen zich niet aan De Regels hielden, deden de mensen die zich er wél aan zeiden te houden ze pijn door ze buiten te sluiten, ze te slaan of zelfs dood te maken. Dat was gek, want één van De Regels was dat mensen elkaar geen pijn mochten doen. Kennelijk werden De Regels niet alleen steeds verder uitgebreid, ze werden ook naar believen toegepast.
Dat was allemaal niet hoe Alyndra het had bedoeld, maar ze kon het ze moeilijk kwalijk nemen: zij had het oorspronkelijke verhaal immers zelf ook verzonnen en er was sprake van grote welvaart in heel Samkat. Ze vond het allemaal wel best, ze had vier mannen die half zo jong waren als zij, die het huis blinkend schoonhielden en goed voor haar zorgden, en ze was te oud en te moe om het nog recht te zetten.
TUSSENTIJD
De bevolking van Samkat groeide zó snel, dat er steeds meer monden waren om te voeden, steeds meer huizen gebouwd moesten worden en dorpen uitgroeiden tot steden. Er moest dus ook veel meer steen worden gedolven en worden gejaagd, gevist, gezaaid en geoogst, en dat was zwaar werk, dus de mensen bedachten manieren om het makkelijker en sneller te doen. Om onderling met elkaar te kunnen ruilen, moesten er steeds mensen heen en weer lopen tussen de dorpen en de steden, dus er werden vervoermiddelen bedacht. Mensen wilden kunnen opschrijven wat je met wie had geruild, dus werden pen en papier uitgevonden. Daar werd ook Het Boek mee geschreven, waar Het Verhaal en De Regels in te vinden waren – althans, een versie waar het oorspronkelijke verhaal en de aanwijzingen van Alyndra nauwelijks meer in terug te vinden waren. Iedereen op Samkat moest Het Boek in huis hebben, dus er werden drukpersen en vrachtwagens uitgevonden.
Sommige mensen waren heel goed in het bijhouden van alles dat er geruild werd, dus werden hun tijd en hun kennis hun ruilmiddel, en hielden ze ook voor anderen bij wat er werd geruild. De kamers waar mensen bijhielden wat er werd geruild kregen een naam: vergetrae (wat wij kantoren zouden noemen). Andere mensen waren goed in het maken van meubels en gereedschap, en ook hun kamers kregen een naam: astaranii (wat wij werkplaatsen zouden noemen). Mensen die heel goed waren in ruilen, ontdekten dat het handig was om spullen op te slaan voor het geval er ineens veel vraag naar was. Eerst deden ze dat in hun huizen, en toen die vol stonden bouwden ze opslagplaatsen.
Dieren werden gevangen en ook in grote gebouwen opgesloten. Daar moesten ze gedwongen met elkaar paren, of kregen het zaad gewoon uit een spuit ingespoten zodat er steeds weer dieren in gevangenschap bij kwamen. Zo hoefden de mensen niet meer met gevaar voor eigen leven de wildernis in om te jagen, en omdat het slachten en villen niet meer in het zicht gebeurde maar mensen het vlees in winkels kochten, konden ze zich losmaken van de pijn die het bij de dieren veroorzaakte.
Soms was een ruil ongelijk, en om te voorkomen dat je bij iemand in het krijt stond werd er geld uitgevonden. Het grijs van de huizen en het paars van het geld verjoegen het groen van de wildernis. Al snel vergaten de mensen hoe het was om met de natuur te leven, en wat de echte betekenis en bedoeling van dingen was. Je ruilde niet meer wat je zelf had gejaagd, gezaaid en geoogst om te kunnen eten of je warm te kunnen houden, maar je kocht met geld spullen om neer te zetten. Niet om op te slaan en later te kunnen ruilen, maar om te laten zien hoeveel je bezat.
Laten zien wat je bezat werd het belangrijkste in de wereld. Goede ideeën die uit compassie voortkwamen, werden een verdienmodel vóór je met je ogen kon knipperen. Alles dat los en vast zat kreeg een prijskaartje, van water en grond tot vertier en seks. Uiteindelijk werd er zelfs gehandeld in geld met geld. Mensen hoefden niet meer aardig te zijn tegen elkaar, want ze hadden elkaar niet meer nodig: er waren er zóveel dat mensen inwisselbaar werden. Het waren niet langer dorpsoudsten met veel kennis, geduld en compassie die Samkat bestuurden, maar Geld en Bezit. Waar Samura en Het Boek nog niet waren verdrongen door Geld en Bezit, kregen ze steeds meer verschillende varianten en namen, en werden door mensen misbruikt om elkaar de maat mee te nemen, mee om de oren te slaan of zelfs oorlogen over te voeren. En ondertussen plantten de mensen zich maar voort, en voort, en voort.
—
Het was in de Tussentijd dat de jonge Astraea Valtorin in haar astarani het prototype van de Connectar-helm in elkaar sleutelde. Er was haar iets merkwaardigs opgevallen: veel mensen bij elkaar betekende niet méér verbinding, integendeel. Mensen voelden zich eenzamer dan ooit. Als je je niet gezien voelt door iemand uit een dorp dat 100 kest verder weg ligt, maakt het niet zoveel uit. Als je je niet gezien voelt door dertig mensen die nog geen 10 tara van je af staan, raak je er steeds meer van overtuigd dat er iets mis is met je. Daarnaast vertaalde alles zich in Geld en Bezit. Als je dat had, kon je vervoer gebruiken, vertier zoeken, hapjes en drankjes trakteren en kreeg je erkenning als mens. Had je het niet, dan werd je gezien als een mislukkeling en stond je buiten de samenleving. Op Samkat, waar het regelmatig kiezels regende, waren er helmen in overvloed: ze werden gratis uitgedeeld door de overheid. Astraeas plan was om de overheid het gebruik van haar uitvinding aan te bieden, zodat alle helmen de Connectar-functie kregen. Als je de helm dan opzette kon je urus met familie en oude, en nieuwe vrienden praten en was je nooit meer eenzaam.
Het was in de Tussentijd dat Isolde Embron haar studie geologie en petroleumengineering afrondde, en een vergunning én een financiering los wist te peuteren voor het starten van een oliebedrijfje. Ze had gezien hoe de grote oliebedrijven de boel manipuleerden, dus ze wilde het opzetten als coöperatie en op een eerlijke manier olie winnen en verhandelen, zodat ook mensen met minder Geld en Bezit vervoermiddelen konden gebruiken. Juist de mensen met minder Geld en Bezit hadden vervoermiddelen nodig, omdat hun gezondheid vaker slechter was of ze noodgedwongen uit de grote steden waren vertrokken, weg bij familie en vrienden. En ze hadden vervoermiddelen nodig om in de stad werk te kunnen zoeken. Ze wist uit ervaring dat je een steuntje in de rug nodig hebt om geld te kunnen verdienen: je hebt geld nodig om geld te verdienen, dus ze bood haar brandstof aan voor de eerlijkste, en daarmee laagste prijs.
Het was in de Tussentijd dat Maeve Cythor haar eerste mediabedrijfje opzette, omdat ze voelde dat de mensen hun weg niet meer konden vinden tussen alle versies van de waarheid. Ze wilde eerlijk nieuws en achtergronden brengen, en afleiding bieden die mensen een warm hart en een hoopvolle blik gaf. Ze wist wijze vrouwen aan zich te verbinden die verstand van zaken hadden, haar visie begrepen en dat om wisten te zetten in mooie programma’s, tijdschriften en kranten die betaalbaar waren voor iedereen.
Het was in de Tussentijd dat Dravena Solor haar carrière in de farmaceutische wereld begon. Nadat ze haar studie geneeskunde en biotechnologie had afgerond, wijdde ze al haar tijd en geld aan het ontwikkelen van baanbrekende behandelingen en medicijnen. Dravena zag de dringende noodzaak voor betaalbare gezondheidszorg en besefte dat farmaceutische bedrijven een cruciale rol konden spelen in het verbeteren van het welzijn van mensen. Ze richtte haar eigen farmaceutische bedrijf op, met de focus op het ontwikkelen van geneesmiddelen die niet alleen effectief, maar ook betaalbaar waren voor iedereen. Haar doel was om de gezondheidskloof te overbruggen en genezing binnen handbereik van de hele bevolking van Samkat te brengen.
Het was in de Tussentijd dat Thyra Thallos haar intrede deed in de financiële wereld. Ze had een scherp analytisch vermogen en een onmiskenbaar talent voor beleggen en risicobeheer. Thyra zag hoe economische ongelijkheid gemeenschappen uiteen dreigde te drijven en besloot haar vaardigheden in te zetten om inclusieve financiële oplossingen te creëren. Ze richtte een investeringsfonds op dat zich richtte op sociale impact, waarbij ze streefde naar duurzame groei en economische empowerment voor mensen met minder middelen.
De mooie initiatieven van Astraea, Isolde, Maeve, Dravena en Thyra werden enthousiast ontvangen. En, zoals dat ging in de Tussentijd op Samkat, werden mooie initiatieven die ook maar een beetje aansloegen opgeslokt door de Geld en Bezit-machine. De vijf, die jaren keihard hadden gewerkt om hun idealen te verwezenlijken, deden zonder het te weten steeds meer concessies en gingen steeds flexibeler om met hun principes – tot ze zichzelf tot hun eigen verbazing terugvonden in dure wagens en luxe villa’s, waarvan elke maand de rekeningen betaald moesten worden. De bescheiden bedrijfjes waar ze mee startten, waren uitgegroeid tot megaconcerns met duizenden werknemers die ook betaald moesten worden
Er moest dus veel geld verdiend worden. Om geld te blijven verdienen, moest je meedoen, meepraten en meelachen met de anderen die opgeslokt waren. De vijf maakten geen deel meer uit van de gewone bevolking waar alles om begonnen was, en dat voelden ze. Zelfs als ze miljoenen doneerden aan nieuwe mooie initiatieven werden ze gewantrouwd. De gewone bevolking geloofde niet meer dat ze het goed bedoelden, en raakten er zelfs van overtuigd dat ze alle vijf leden aan het shunya-syndroom – een ziekte waardoor je niets om mensen gaf. Na jaren te hebben geprobeerd de publieke opinie te keren, gaven de vijf vrouwen hun verzet tegen de onwaarheden op en werden steeds eenzamer en cynischer.
Het was dan ook een gevoel van thuiskomen, van herkenning, toen ze elkaar voor het eerst ontmoetten op een van de vele decadente feestjes waar ze zich moesten vertonen om hun netwerk bij te houden. Er ontstond een hechte – en naar later zou blijken bepalende – vriendschap tussen de vijf.
HUIDIGE TIJD
Het begon onhoudbaar te worden op Samkat. De bevolking van de planeet was binnen één thaloria (vergelijkbaar met een eeuw bij ons) verviervoudigd en groeide exponentieel. Door alle uitvindingen en de ruimte die de mensen innamen raakte de natuur uitgeput. Steeds meer diersoorten stierven uit, en het zou niet lang meer duren tot er niet genoeg voedsel meer geteeld kon worden om al die monden te voeden. Waar ooit uitgestrekte velden, bossen en meren waren, waren nu uitgestrekte dorre woestijnen, torenhoge steden en giftige meren. Vervuiling en overbevolking hadden de pracht van Samkat teniet gedaan.
Er braken steeds meer oorlogen uit omdat mensen te dicht op elkaar leefden, of hele gebieden werden onleefbaar doordat er geen grondstoffen meer waren of een natuurramp het gebied had verwoest. Daardoor ontstonden vluchtelingenstromen die niet meer in te dammen waren, en doordat mensen geen tijd meer hadden om aan elkaar, en elkaars culturen en gewoontes te wennen ontstond daar óók weer strijd over.
De mensen met veel Geld en Bezit hadden er niet veel last van. De meesten hadden zoveel geld dat ze geld verdienden op hun geld zonder er iets voor te hoeven doen. De enigen die zich er nog druk om maakten waren de vijf vrouwen. Door de diensten en producten die ze boden en – soms ongewild – groter en gewilder hadden gemaakt, hadden ze het lelijkste van de mens gezien.
Astraea zag aan de data van Connectar hoe negativiteit de meeste interactie, en dus het meeste geld opleverde. Mensen gingen steeds verder in hun behoefte aan aandacht en geld. Vaak begonnen ze met het delen van onschuldige content, maar begonnen te experimenteren als ze zagen dat dat ze niets opleverde. Als ze dan merkten dat gedrag waarmee ze zichzelf of anderen pijn deden, wél werd beloond begonnen ze dat gedrag uit te vergroten, meer en meer en meer – tot ze uiteindelijk vergaten wie ze waren en verdwenen in hun uitvergrote Connectar-personage. Waar het publiek eerst het slechte gedrag toejuichte en beloonde waardoor de makers steeds verder gingen, kwam er altijd dat punt waarop de makers ineens werden uitgekotst en weggezet als monsters. De mensen waren vergeten hoe ze die zelf hadden gecreëerd. De onschuldige content die in het begin bij toeval tot stand kwam en wél interactie opleverde, werd nu door machines gegenereerd. Er ontstonden ook steeds vaker venijnige ruzies via de helm, om nog maar te zwijgen van de beelden waarop mensen elkaar met overgave pijn deden. Astraea zag met lede ogen aan hoe mensen het middel, dat ze ooit had uitgevonden om mensen met elkaar te verbinden, hadden besmeurd.
Datzelfde patroon werd herkend door Maeve, al manifesteerde het zich net op een andere manier binnen haar mediabedrijven. Programma’s en artikelen die kennis, achtergrond en perspectief boden werden nauwelijks gekeken of gelezen. Mensen vonden het kennelijk niet meer nodig om zich ergens in te verdiepen vóór ze een mening vormden – iets wat ze stiekem Astraea een beetje verweet, die had immers Connectar uitgevonden waardoor iedereen leerde om een mening over alles te hebben en die rond te bazuinen. Nu konden mensen niet anders meer dan in oordelen denken. De wijze vrouwen die Maeve in de beginjaren om zich heen had verzameld, waren allemaal vervangen door hippe jonge meiden die precies wisten hoe ze het beste de aandacht vast konden houden: programma’s en artikelen vol roddel en conflict, en waar mensen zich volslagen belachelijk in maakten. Die scoorden wél kneiterhoog. De mensen wilden kennelijk helemaal geen hoopvolle blik en een warm hart, maar afgunst, boosheid en leedvermaak.
Ook Dravena’s hoop om betaalbare en toegankelijke gezondheidszorg voor iedereen te bewerkstelligen was vervlogen. Het was ondoenlijk gebleken om haar medicijnen op een eerlijke manier te verkopen. De distributie werd beheerst door politieke beslissingen en verzekeringsbedrijven, die de prijs opdreven en vaak zonder echte kennis van zaken besluiten namen die mensenlevens kostten. Ze had steeds vaker concessies moeten doen en was uiteindelijk de grenzen uit het oog verloren. Of misschien had ze het wel opgegeven, ze wist het niet meer. Het voelde ook nogal zinloos: mensen waren bereid om duizenden domis uit eigen zak te betalen om af te vallen, maar een paar zarnos per solar bijdragen aan gezondheidszorg voor de allerarmsten vonden ze teveel.
Isolde was het al niet beter vergaan. Ze had door haar bijzondere strategische inzicht en de almaar toenemende vraag naar brandstof een monopoliepositie verworven met haar oliebedrijven, maar omdat Samkat geen eindeloze olievoorraden had en mensen zich wel eindeloos voortplantten, was olie steeds zeldzamer en de prijs steeds hoger geworden – niet alleen in geld, maar ook voor de natuur, bijvoorbeeld omdat Isolde nu moest laten boren op plekken waar ze dat liever niet had gedaan. Omdat niet overal olie te vinden was, werden gebieden afhankelijk van elkaar — wat politieke beslissingen vertroebelde en soms zelfs oorlogen veroorzaakte. Ze had geprobeerd om alternatieve brandstoffen op de markt te krijgen, maar omdat mensen hardnekkig bleven vastzitten in hun ingesleten patronen, wogen de kosten niet op tegen de opbrengsten.
Thyra was misschien nog wel het meest gedesillusioneerd. Om haar plek aan de top te bereiken had ze zich in de bek van het Geld en Bezit-monster moeten begeven, waar ze afschuwelijke dingen was tegengekomen. Mensen waren werkelijk tot alles in staat om Geld en Bezit te verwerven: dat ze bereid waren zich te vernederen op beelden in Astraea’s helm, en zich belachelijk te maken in Maeve’s bladen en programma’s viel nog mee vergeleken bij de manipulatie, de corruptie en het gelieg dat zij was tegengekomen. Hoe meer Geld en Bezit mensen hadden, hoe minder ze zich het lot van minderbedeelden aan leken te trekken. Vaak waren het juist de mensen die tegenslagen hadden gekend en weinig Geld en Bezit hadden, die het meest compassie voor anderen op konden brengen en de meeste hulp boden.
De vijf sloten een pact. Het was ze niet gelukt om met hun mooie initiatieven de wereld te verbeteren. Nu sloegen ze de handen ineen om Samkat te redden. Dat zou hen waarschijnlijk gehaat maken en uiteindelijk hun leven kosten, maar het gaf niet: ze werden toch al verketterd en een echt leven zouden ze ook al nooit meer kunnen leiden.
VOORBEREIDINGSTIJD
Ze leverden allemaal een bijdrage.
Astraea paste de algoritmes op Connectar aan, zodat de helmdragers content te zien kregen die hun haat aanwakkerde en ze nog meer tegen elkaar opzette. Het moest geleidelijk gaan, zodat de mensen die nog niet helemaal in de Geld en Bezit-molen zaten langzaam konden wennen aan de veranderende retoriek en niet massaal begonnen te protesteren. Ze startte klein: door filters te verwijderen waardoor bepaalde scheldwoorden, die mensen pijn deden, weer te zien waren en de content waarin die woorden te zien waren middels het algoritme vaker langs te laten komen, leek het of ze overal werden gebruikt. Als je dat lang genoeg deed, kregen de mensen die die scheldwoorden wel dachten, maar niet uitspraken, het idee dat dat gewoon weer kon, en zo werd het steeds normaler en kregen de mensen die het niet leuk vonden het gevoel dat het zinloos was er iets van te zeggen. Een andere slimme zet was om gewone alledaagse handelingen of persoonlijke keuzes te politiseren. En zo ging ze steeds een stapje verder. Maeve zette al haar mediakanalen in om de vuurtjes nog wat verder op te stoken.
Daarnaast hielpen zij Dravena met het verspreiden van valse informatie over belangrijke medicijnen, zodat er in de helmen en in de media verdeling ontstond. Dravena had nog een geniaal idee: door over bepaalde medicijnen te zeggen dat ze niet geschikt waren voor mensen uit bepaalde gebieden, veroorzaakte ze ook op dat gebied verdeling. Ze kocht de patenten op van medicijnen die mensen dagelijks nodig hadden en dreef de prijs zover op dat alleen de allerrijksten zich die medicijnen konden veroorloven, zodat daar ook weer onvrede over ontstond.
Thyra begon met het manipuleren van financiële markten, zodat er economische instabiliteit ontstond, ook – of misschien vooral – in gebieden, die door hun ligging een gunstig klimaat hadden en het altijd voor de wind was gegaan. Ze verspreidde desinformatie die de handel in geld ontwrichtte, en toen iedereen in de problemen begon te komen introduceerde ze een nieuwe bank waar je hoge bedragen kon lenen tegen krankzinnige voorwaarden. Miljoenen mensen stortten zich in de misère en raakten hun huizen kwijt.
Isolde hoefde alleen maar een aantal olievelden en booreilanden te laten sluiten om onzinredenen. Door de olietekorten ontstonden er overal problemen. Het jaar erop sloot ze er nog meer.
EINDTIJD
Er waren bijna tien zyrons verstreken, maar ondanks alle inspanningen van Astraea, Thyra, Maeve, Isolde en Dravena was het einddoel nog niet bereikt. Het duurde ze te lang. Ze besloten de zaken wat te versnellen. Ze zochten diep in de bek van het Geld en Bezit-monster naar degene met de ergste vorm van het shunya-syndroom. Ze vonden Sigrith Sombart.
Sigrith stond bekend als uiterst onvoorspelbaar. Met haar scherpe tong en onconventionele aanpak wist ze altijd de aandacht op zich te vestigen. Ze had haar fortuin vergaard in de bouwsector, waar ze naam maakte door grootschalige en vaak omstreden bouwprojecten. Dat, en haar extravagante levensstijl zorgden ervoor dat ze niet wég te slaan was uit de bladen. Ze had een reputatie opgebouwd als iemand die niet terugdeinsde voor conflicten en altijd haar zin wist door te drijven, ongeacht de gevolgen. Haar invloed en macht in de bouwsector waren ongeëvenaard, maar ze werd ook achtervolgd door beschuldigingen van manipulatie, zelfverrijking en het misbruiken van haar macht om persoonlijke vendetta’s uit te vechten.
Sigrith was berucht om haar polariserende uitspraken op Connectar en in de media, waarmee ze zowel fervente aanhangers als felle tegenstanders creëerde. Precies wat de vijf vrouwen nodig hadden. De volgende zetten in het eindspel waren simpel.
Ze hesen Sigrith in het politieke zadel, waarbij ze er goed op letten dat er geen verbanden konden worden gelegd. Door alle onrust op Samkat stierf het van de complottheorieën, en dat voorkwamen ze liever: als de gewone bevolking het doorkreeg en een gemeenschappelijke vijand zag, zouden ze zich zomaar weer kunnen verenigen.
De eerste keer dat Sigrith werd verkozen – wat natuurlijk niet eerlijk verliep, maar voor het beïnvloeden van de verkiezingsuitslag draaiden de vijf hun hand niet om – veroorzaakte dat nog een schokgolf onder een deel van de bevolking en ontstond er een tegenbeweging. Dat deel van de bevolking herinnerde zich weer voor even wat compassie was, maar voordat dat uit de hand kon lopen hadden de vijf al ingegrepen.
Ze hadden afgesproken om Sigrith eerst een termijn te laten proefdraaien. De mensen waren, ondanks alles, niet gewend aan een politicus die zulke controversiële uitspraken deed als Sigrith, dus als ze nu meteen volle bak ging zou het niet lukken. De proeftijd zou ook voldoende zijn om nog wat dingen te normaliseren die voorheen niet werden gezegd of gedaan omdat het mensen pijn deed, en zo meer aanhangers van Sigrith aan te trekken.
Na Sigriths eerste termijn schoven ze de nogal oude en nietszeggende Tarin Vedis naar voren. Tarin kon zich met geen mogelijkheid meten met Sigrith, en al stond ze niet aan het politieke roer, Sigrith bleef gewoon doorgaan met het spuien van pijn en werven van aanhangers. De vijf maakten zich dan ook geen zorgen over een plotselinge omslag. De koers was al zyrons geleden ingezet, het tij was niet meer te keren. Toen Tarin haar termijn had uitgezeten hoefden de vijf nauwelijks iets te doen voor de herkiezing van Sigrith, die meteen na haar aantreden in actie kwam en verschillende gebieden de oorlog verklaarde. Binnen één zyron stond heel Samkat in lichterlaaie.
—
Het was een warme Dysor-avond, en Astraea, Isolde, Maeve, Dravena en Thyra zaten uit te buiken in de hangkuil van Dravena’s villa aan de kust net buiten Rytaga. Het was een wonder dat de villa nog stond: Rytaga was een van Samkats grootste en welvarendste steden geweest, maar nu waren er alleen nog ruïnes van over. De vijf hadden genoten van een heerlijke maaltijd met zeldzame ingrediënten die ze speciaal voor deze gelegenheid apart hadden gehouden, zoals glowsi radh – lichtgevende wortels met een zachte, zoete smaak, die alleen groeiden in de paar schaduwrijke bossen die Samkat vóór de grote oorlog nog rijk was, en flurok, een mix van granen die alleen aan de andere kant van de planeet groeiden. Het lekkerste waren de quaril-steaks geweest. Vroeger werd het vlees van de zachtaardige dieren beschouwd als een delicatesse, nu waren de prachtige quarils met hun mooie diepblauwe vacht (of smaragdgroen, het was maar net in welke solara je ze tegenkwam) net als zoveel andere diersoorten bijna uitgestorven.
Ze waren rozig van de zythar die ze erbij hadden gedronken. Er stonden vier lege flessen op tafel. Isolde was de glazen aan het vullen met de vijfde en laatste fles zythar. Het zou naar alle waarschijnlijkheid ook hun laatste avond zijn. Ze hadden het slim gespeeld: aangezien heel Samkat oorlog voerde had het elke willekeurige leider kunnen zijn, maar Sigrith bleek vele malen wraakzuchtiger dan ze hadden durven hopen. Van alle leiders was juist zij degene die vanavond de rode knop zou indrukken, waardoor alle bewoonde gebieden op Samkat zouden worden weggevaagd.
Isolde, Astraea, Maeve, Dravena en Thyra hieven het glas op het enige mooie alternatief dat daadwerkelijk in zijn opzet slaagde: het redden van Samkat.
VERGETELHEID
De weinige overlevenden keken uit over de ruïnes van hun wereld. Ze waren eerst geschokt en intens verdrietig over het verlies van hun dierbaren, maar tot hun eigen verbazing voelde het ook als een bevrijding – van de technologie waar ze zo afhankelijk van waren geworden, van de sociale structuren die als ketenen waren gaan aanvoelen, van het voortdurende schuldgevoel dat ze met elke hap eten en elk nieuw kledingstuk hun wereld beschadigden.
Ze bouwden een paar hutjes die samen een dorp vormden. Omdat er geen vervuiling meer was, herstelde Samkat zich snel, en bood het wilde gebied rond het dorp de inwoners alles wat ze nodig hadden om te overleven. De jagers doodden nooit méér dieren dan ze nodig hadden om de inwoners te voeden en te kleden, en ze zaaiden evenveel bloemen, bomen, groenten en fruit als ze oogstten en plukten.
Omdat de mensen zich met veel plezier voortplantten, ontstonden er meer dorpen en werden de gebieden tussen de dorpen allengs kleiner, maar dat gaf niet: er was genoeg ruimte en voedsel voor iedereen.
Door het verstrijken van de zyrons vergaten mensen wat er was gebeurd en hoe dat was begonnen. Thyriel, de dorpsoudste van Rathvel en de enige die nog over was van het groepje overlevenden, kon zich alles nog herinneren en maakte zich zorgen. Ze herinnerde zich ook de geschiedenislessen, waarin ze vooral belangstelling had gehad voor de oudheid en de verhalen over het Vuurplaats Vredesoverleg. Ze pakte een knapzakje in, vertelde haar dorpsgenoten dat ze drie luna weg zou blijven en trok de wildernis in.
Na drie luna keerde Thyriel terug. Net als Alyndra ooit had gedaan, vroeg ze de inwoners van alle dorpen in de directe omgeving om allerlei lekkernijen te maken en samen te komen rond een vuurplaats, die ze speciaal voor de gelegenheid had laten aanleggen.
Toen iedereen eindelijk zat en Thyriel vol verwachting aankeek, vertelde ze dat ze veel had nagedacht tijdens haar wandeling en de mensen een belangrijke les wilde meegeven. De mensen werden heel stil, omdat ze wisten dat zij de enige was die alle kennis over het Oude Samkat met zich meedroeg.
Ze begon te vertellen.
Lang geleden kende Samkat net zo’n tijd van voorspoed en harmonie als die we nu hebben. Toen de bevolking te snel groeide vergaten zij de oude waarden. De bevolking vereerde vijf godinnen: Astraea, Isolde, Maeve, Dravena en Thyra. De godinnen schonken de bevolking hun zegeningen, maar waarschuwden hen ook voor de gevaren van overdaad en hebzucht.
Toen de Samkatanen hun waarschuwingen negeerden en zich te buiten gingen aan de gaven van Samkat en de godinnen, besloten de godinnen chaos en verdeeldheid te zaaien onder de mensen, zodat zij elkaar zouden bekritiseren en bestrijden. De inwoners stortten zich in onderlinge oorlogen, wat uiteindelijk culmineerde in de Grote Oorlog die bijna de hele mensheid uitvaagde.
Om te voorkomen dat dit zich herhaalt, wil ik jullie wat aanwijzingen meegeven.
Een ander pijn doen, of dat nou in woord of in daad is, is jezelf pijn doen. Wees dus lief voor elkaar.
Werk samen en steun elkaar.
Denk goed na voordat je kinderen gaat maken, en maak niet méér kinderen dan we kunnen ondersteunen met de middelen die we hebben.
Verdeel basisbehoeften als water en eten eerlijk, zodat er geen ongelijkheid kan ontstaan.
Meer aanwijzingen heb ik niet, want zolang we er samen voor blijven zorgen dat er evenwicht tussen mens en natuur is, zal er genoeg ruimte en voedsel, en dus vrede en voorspoed zijn.
Thyriel keek om zich heen. Iedereen zat instemmend te knikken. Tevreden hief ze haar beker om te proosten op een mooie nieuwe wereld, waarin de mensen het beter konden doen.
—
De daaropvolgende zyrons werkten de mensen aan het opnieuw opbouwen van hun wereld. De oude Thyriel was kort na het Vuurplaatsoverleg zachtjes in haar slaap weggegleden, maar niemand vergat dat bijzondere samenzijn of de aanwijzingen die ze hen gaf.
De mensen kregen de behoefte om haar te vereren om haar wijsheid, en noemden haar godin. Al snel werd het samenzijn Het Verhaal en haar aanwijzingen De Regels, en die werden samen vastgelegd in Het Boek. En omdat ze het toch niet konden laten maakten ze teveel kinderen, en toen die eenmaal volwassen waren maakten die ook weer teveel kinderen en al snel begonnen mensen elkaar weer in de weg te lopen, zich aan elkaar te ergeren en te veroordelen, en werd Het Boek een middel om elkaar mee om de oren te slaan…
Bij het schrijven van dit verhaal heb ik – ondanks mijn grote weerstand tegen AI – voor het eerst een beroep gedaan op AI in de vorm van CoPilot, en ik vond het (sorry) geweldig.
Alles is door mij geschreven, behalve de twee zinnen waarin Samura de wereld schept (ik ben niet goed thuis in het bijbelverhaal, en toen ik CP vroeg om een Samkatse variant voor Samura was dat precies wat ik zocht) en wat zinnen uit de beschrijvingen van de carrières van Dravena, Thyra en Sigrith, omdat ik geen geduld had om uit te zoeken hoe carrières binnen die specifieke vakgebieden zich zouden kunnen ontwikkelen – mijn focus lag op het vertellen van het verhaal.
Ik liep al een tijd te broeden op het idee, maar ik kreeg de vorm en een aantal details niet goed te pakken, dus ik tikte een grove beschrijving in en vroeg of CP ideeën had. CP gaf me onmiddellijk suggesties voor een structuur met wat kernwoorden uit mijn beschrijving, aangevuld met technische schrijftips over opbouw en vragen die me uitdaagden. Dat was voldoende om aan de slag te gaan. Daarna heeft CP me op mijn verzoek geholpen met het bedenken van namen voor mensen, plaatsen en voorwerpen, en een metrisch systeem op basis van specifieke uitgangspunten zoals chaos en ineenstorting (Rytaga betekent bijvoorbeeld ‘ruïnes’ in het Proto-Slavisch, een dode taal). De enige naam die echt bestaat is Sombart, een verwijzing naar Werner Sombart met zijn creatieve destructie. Omdat ik de sessie met CP open liet staan zolang ik schreef (zo’n vijf dagen) onthield het alle informatie, kende mijn uitgangspunten en kon daardoor makkelijk meedenken over van alles. Toen CP op driekwart van het verhaal vastliep, was het alsof ik mijn sparringspartner kwijt was en was ik bijna boos op de CP in de nieuwe sessie, omdat die kluns niks wist over het verhaal dat inmiddels zo tot leven was gekomen.
Ik heb het geduld en het vasthouden van focus niet uitgevonden, dus zonder de hulp van CP was het een veel korter en minder goed uitgewerkt verhaal geworden. Ik geloof niet dat ik ooit zo lang en zo intensief aan een verhaal heb geschreven, of er zo in ben opgegaan: elk vrij momentje, zelfs met een bord eten naast me, was ik aan het schrijven. Ik moet dan ook – al voelt het gek, zeker gezien de strekking van het verhaal – toegeven dat het een zeer geslaagde samenwerking was.
Astraea zij gedankt.
NASCHRIFT
Kort nadat ik dit verhaal had geplaatst (oorspronkelijk op een blogsite) kreeg ik per e-mail zo’n bijzondere analyse van een lezer dat ik die hier (met toestemming) deel. Ik was me tijdens het schrijven niet bewust van de drie-eenheid die ik kaart bracht. Prachtig dat het verhaal mensen op deze manier aan het denken zet ❤️
“Wat jouw verhaal zo krachtig maakt, is de stille symboliek die door de drie vrouwen heen loopt: Alyndra, Samura en Thyriel vormen samen een soort mythische beweging, een cyclus die steeds opnieuw begint maar nooit precies hetzelfde is.
Alyndra staat aan het begin. Zij verzint een verhaal om vrede te bewerkstelligen. Haar leugen is een ‘zachte’ leugen, met zorg en verantwoordelijkheid als intentie. Ze bedenkt een mythe als hulpmiddel, een manier om chaos te temmen en mensen weer met elkaar te verbinden. In haar handen is een verhaal nog iets menselijks, iets dat richting geeft zonder te overheersen.
Samura is de volgende stap in die beweging. Ze bestaat niet, maar haar invloed is echt omdat mensen haar geloven. Ze is de verbeelding van Alyndra die groter wordt dan haar bedenker, een projectie die een eigen leven gaat leiden. Samura laat zien hoe verhalen zich losmaken van hun oorsprong en veranderen in iets dat boven de mens uitstijgt, een godin die nooit bedoeld was als godin, maar die door de kracht van geloof en herhaling toch een godin wordt. Ze is het bewijs dat mythes machtiger kunnen worden dan feiten, en dat mensen hun eigen scheppingen kunnen vergeten.
En dan komt Thyriel, de laatste in de lijn, die alles nog weet. Zij probeert het beter te doen. Ze ziet de geschiedenis, ze kent de fouten, ze begrijpt de patronen. Ze wil de cyclus doorbreken door een simpeler, eerlijker verhaal te vertellen dat niet gaat over goden, maar over verantwoordelijkheid, samenwerking en maat houden. Maar juist doordat zij de enige is die nog weet wat er gebeurd is, wordt haar verhaal opnieuw een fundament, weer een waarheid die groter wordt dan zijzelf. De mensen verheffen haar tot godin, precies zoals ze eerder met Samura deden. En zo begint de cyclus opnieuw: een mens vertelt een verhaal om harmonie te bewaren, en de mensen maken er weer een systeem van macht van.
Samen laten Alyndra, Samura en Thyriel zien dat mythes niet ontstaan door goden, maar door mensen die proberen orde te scheppen in chaos. En dat mensen – zelfs met de beste bedoelingen – altijd weer nieuwe goden maken. Het is geen cirkel, maar een spiraal: elke generatie probeert het opnieuw, met nieuwe woorden en nieuwe regels, maar de menselijke neiging om verhalen te verheffen tot absolute waarheden blijft dezelfde. Dat is de tragiek én de schoonheid van Samkat: dat de mensheid steeds opnieuw begint, steeds opnieuw hoopt, en steeds opnieuw struikelt over de behoefte aan betekenis.”