Er komen momenteel nogal wat berichten langs over Christa Pike, de jongste vrouw op de Amerikaanse death row ooit, en de mislukte uitvoering van haar doodstraf.
Omdat dit illustratief is voor een frustratie die ik al langer voel, besloot ik er een stukje aan te wijden. De eerste secties vatten Pike’s jeugd, de moord en de mislukte executie samen. Als je dat allemaal al weet, kun je ook meteen doorklikken naar de onderste sectie waarin ik inga op mijn frustratie hierover.
Over Pike en de moordzaak uit 1995
Van toen tot nu
De mislukte executie
Het falen van een samenleving
Over Pike en de moordzaak uit 1995
Hieronder in vogelvlucht wat ik kon vinden over Pike en de moordzaak (met veel dank aan Wiki).
Christa Gail Pike werd geboren op 10 maart 1976 in Beckley, West Virginia. Haar ouders waren alcoholisten en verwaarloosden haar. Volgens haar advocaten werd ze al in de baarmoeder blootgesteld aan alcohol. Vanaf haar peutertijd woonde ze dan ook regelmatig periodes bij haar grootmoeder die haar enerzijds een stabielere omgeving bood, maar anderzijds werd Pike er als peuter al misbruikt door haar grootmoeders partner. Dat zou de eerste in een reeks zijn, de tweede was een buurman die haar verkrachtte op haar elfde.
In 1988 overleed Pike’s grootmoeder. Pike, toen twaalf, deed kort hierop een zelfmoordpoging (ze probeerde zichzelf te verdrinken). Ze kon nergens anders meer heen en bleef dus noodgedwongen bij haar moeder wonen, die inmiddels gescheiden was. In de jaren die volgden verslechterde haar thuissituatie verder: haar moeder bleef drinken en de inwonende vriend van haar moeder mishandelde en misbruikte Pike. Rond haar veertiende greep de jeugdzorg van North Carolina in en werd ze tijdelijk uit huis geplaatst. Het is onbekend of dat bij een pleeggezin of in een opvanghuis was.
Weer terug bij haar moeder brak Pike in bij een buurthuis om snoep te stelen, waardoor ze een proeftijd opgelegd kreeg. Toen ze de voorwaarden van haar proeftijd schond werd ze naar het Swannanoa Juvenile Evaluation Center in North Carolina gestuurd, dat bekend stond als streng. Tijdens haar verblijf daar werkte ze als onderwijsassistent en behaalde ze haar middelbareschooldiploma (GED).
In maart 1993, zestien jaar oud, werd ze vrijgelaten uit het jeugdcentrum en schreef ze zich in voor een Job Corps‑programma in Knoxville, Tennessee, een federaal opleidingsprogramma voor kansarme jongeren (dat de regering-Trump overigens al jaren probeert op te doeken). In Knoxville kreeg ze een relatie met de zeventienjarige Tadaryl Shipp, die zich intensief bezighield met satanisme. In januari 1995 raakte Pike ervan overtuigd dat een klasgenote, Colleen Slemmer, probeerde haar vriendje van haar af te pakken. Samen met Shipp en een vriendin, de achttienjarige Shadolla Peterson, lokte ze Slemmer op 12 januari van het Job Corps-terrein af naar een verlaten terrein bij de verwarmingscentrale van de Universiteit van Tennessee. Daar vermoordden ze de negentienjarige Slemmer. Pike bracht een trofee mee terug naar haar kamer: een stukje van Slemmers schedel. Ze liet het ook zien aan medestudenten.
Ik vind het van belang even te noemen dat Pike al ernstig beschadigd was, maar ook nog heel jong was toen ze het delict pleegde, pas achttien. De prefrontale cortex, cruciaal voor functies als plannen, impulscontrole, zelfreflectie en het overzien van oorzaak en gevolg, is pas rond het 23ste tot 25ste levensjaar stabiel ontwikkeld (in dit artikel op Linda kun je hier meer over lezen). Als er sprake was van een jeugd vol misbruik en verwaarlozing kan dat zelfs nog langer duren, omdat de focus ligt op overleven en niet op zelfontwikkeling. Geen excuus, wel iets om mee te nemen.
Binnen enkele dagen werden zij, Shipp en Peterson gearresteerd. Shipp, die twee maanden voor de moord 17 was geworden, werd als volwassene berecht en veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf. Peterson stemde ermee in om getuige te worden voor de vervolging en kreeg een proeftijd nadat ze schuld had bekend aan medeplichtigheid. De aanklager bood Pike vóór de rechtszaak een deal aan: levenslang in ruil voor een schuldbekentenis. Dat werd geweigerd. In 1997 werd ze ter dood veroordeeld als jongste vrouw in de moderne Amerikaanse geschiedenis: ze was toen 20 jaar.
Van toen tot nu
Pike zit sinds 1996 vast op death row van het Debra K. Johnson Rehabilitation Center in Nashville. Er werden een obsessief-compulsieve stoornis en een bipolaire stoornis bij haar vastgesteld. In 2001 kreeg ze er nog eens 25 jaar bij omdat ze had geprobeerd om een medegevangene te wurgen, naar eigen zeggen om een andere medegevangene te beschermen. In 2012 probeerde ze te ontsnappen, wat mislukte.
Pike klaagde in 2022 het Tennessee Department of Correction aan. Hoewel de ter doodveroordeelden in de gevangenis geen contact met de buitenwereld mochten hebben, mochten ze wel met elkaar omgaan en samen werken. Dat gold niet voor Pike, de enige vrouw die in Tennessee ter dood was veroordeeld: omdat mannen en vrouwen gescheiden werden gehouden, zat ze in feite al dertig jaar in eenzame opsluiting in een cel ter grootte van een parkeerplaats. Ze werd in het gelijk gesteld: de staat schikte de rechtszaak in september 2024 en stemde ermee in om de behandeling van Pike gelijk te trekken met die van mannen in de dodencel, inclusief een baan, gezamenlijke maaltijden met andere gedetineerde vrouwen en meer tijd buiten haar cel.
Sinds 2020 werd er geprobeerd een datum te prikken voor Pike’s executie. Ondanks meerdere beroepen en verzoeken om uitstel, werd er op 30 september 2025 een datum geprikt: 30 september 2026. Pike mocht kiezen tussen een dodelijke injectie of elektrocutie. Ze koos voor een injectie. Het daadwerkelijk plannen van de executie veroorzaakte in het hele land veel verontwaardiging door haar geschiedenis van seksueel misbruik en mentale problemen.
De mislukte executie
In juni 2026, na de mislukte executie van Tony Carruthers, vocht Pike het executieprotocol aan vanuit het standpunt dat de staat een executie die voldoet aan de grondwet niet kon garanderen. Zij voerde aan dat haar bloedstollingsstoornis het inbrengen van een infuus zou bemoeilijken en haar risico op lijden zou vergroten. Ook stelde ze dat haar overplaatsing naar de Riverbend Maximum Security Institution, waar een volledig mannelijk team van gevangenisbewaarders haar in de twee weken voorafgaand aan haar executie zou observeren, haar psychische schade zou berokkenen vanwege haar geschiedenis met seksueel misbruik. Ze verloor, maar kreeg wel een volledig vrouwelijk team van gevangenisbewaarders om haar te observeren.
Op 30 september 2026 was het zover. Pike, inmiddels 50, zou de eerste vrouw sinds 1820 zijn die in Tennessee geëxecuteerd werd. De executie zou plaatsvinden in het Riverbend Maximum Security Institution in Nashville. Nadat de gevangenismedewerkers ruim een uur bezig waren geweest met het inbrengen van het infuus werden de gordijnen om 19:26 geopend, zodat het publiek kon meekijken. Pike sprak haar laatste woorden uit: ze zei in vrede en met liefde te vertrekken, en zong met haar geestelijk verzorger. Tijdens de toediening van het middel klaagde ze over pijn in haar arm. Om 19:39 schopte Pike het laken dat over haar heen lag van zich af. Ze bewoog nog toen de gordijnen na de procedure om 19:46 werden gesloten.
Als een gevangene vijf minuten na de eerste toediening nog in leven is, moet er volgens het protocol van het Tennessee Department of Correction een tweede dosis worden toegediend. De gordijnen werden dan ook snel weer geopend en Pike bewoog nog steeds. Ze kreeg een tweede toediening, waarna de gordijnen weer werden gesloten. Het was 20:06. Ze leefde nog steeds, en het executieprotocol vermeldt niet wat er moet gebeuren als een gevangene na een tweede toediening nog in leven is. Haar advocaat, Randy Spivey, probeerde rond 21:22 de contactpersonen voor noodgevallen bij het Hooggerechtshof van Tennessee en het kantoor van de gouverneur te bereiken, maar die namen niet op. Openbaar verdediger Amy Harwell reed naar het Hooggerechtshof van Tennessee met een spoedverzoek om haar executie op te schorten en medische zorg voor haar te eisen. Het hof begon om 20:50 uur aan een korte zitting. Ondertussen werden journalisten om 20:53 uur de Riverbend-gevangenis uitgeleid. Zij verklaarden dat Pike lag te snurken.
De volgende dag verklaarde haar advocaat dat ze in kritieke toestand in het ziekenhuis lag. Weer een dag later meldden haar advocaten dat ze buiten bewustzijn was, aan de beademing lag en dat haar beide armen gezwollen waren, vol blaren zaten en verbrand waren. Rond 5 oktober lieten haar advocaten weten dat gedacht werd dat ze hersendood was, en dat ze verwachtten dat de beademing zou worden stopgezet. Dat bleek anders te lopen: op 6 oktober kwam Pike weer bij bewustzijn en sprak ze. Volgens haar advocaten leed ze aan een longontsteking, kon ze niet slikken en had ze een bloedprop in een van haar armen. Op 8 oktober merkte een advocaat van Pike in een interview met de BBC op dat ze weer wat mobieler aan het worden was: “Ze is vandaag voor het eerst wat heen en weer aan het lopen, maar alleen in de kamer, verder lukt nog niet.” Op 10 oktober werd ze uit het ziekenhuis ontslagen en teruggebracht naar het Debra K. Johnson Rehabilitation Center. Naar verwachting ontstaat er een langdurig juridisch gevecht over de vraag of de staat nóg een keer mag proberen haar te executeren.
Het falen van een samenleving
We kunnen allemaal wel mensen bedenken waar onze wereld zonder zou kunnen, maar om dat echt uit te voeren, laat staan bij wet vastgelegd en door de staat, is een ander verhaal. Wie bepaalt de criteria? En wat als daar wél consensus over ontstaat, maar er een nieuwe politieke wind gaat waaien en iedereen die melk drinkt of met een rare kleine teen het loodje moet leggen? Zelfs als je besluit het alleen te doen om iets waar iedereen het in eerste instantie over eens zal zijn, iemand die iemand anders opzettelijk vermoordt, gaat er iets scheef: iemand vermoorden mag niet, maar de staat mag het wél? Je moet het dan ook wel heel zeker weten, en dat is net te vaak niet het geval. Kijk bijvoorbeeld naar de nu 71-jarige Douglas Stewart Carter, die in september 2026 vrij kwam na maar liefst veertig jaar op death row te hebben gezeten, of Justin Wolfe, nu 41, die vijfentwintig jaar onterecht op zijn dood zat te wachten en ook in september 2026 vrij kwam. En dan heb ik het nog niet eens over de afschuwelijke manieren waarop mensen worden geëxecuteerd, en dat je daar gezellig naar kan gaan kijken. Alsof de dood van een mens de dood van een ander mens goed maakt.
Vóór ik verder ga wil ik heel duidelijk maken dat ik geweld en moord nooit zal verdedigen. Wat ik hieronder schrijf is dan ook niet om daders vrij te pleiten, maar om het grotere systeem in kaart te brengen dat daders voortbrengt.
Het verhaal van Pike haalt nu de media, maar haar verhaal – een slechte jeugd, misbruik, mentale problemen – is niet alleen háár verhaal, maar dat van veel, en veel meer andere terdoodveroordeelden. Ik heb een beetje zitten speuren, en hoewel er in de VS geen nationale database bestaat die zoiets bijhoudt, blijkt uit de kleinere onderzoeken die er wél zijn gedaan een duidelijk patroon: een groot deel van de gevangenen op death row is opgegroeid met misbruik, verwaarlozing of ernstige instabiliteit. Klinische onderzoeken onder kleinere groepen death‑row‑gevangenen laten zelfs trauma‑percentages zien die oplopen tot 80–90%. Deze cijfers ondersteunen een ongemakkelijke maar belangrijke conclusie: veel van de mensen die uiteindelijk de zwaarste straf krijgen, waren al slachtoffer lang voordat ze dader werden. Als je de verhalen van terdoodveroordeelden in de VS wil horen, kijk dan de docuserie I am a killer op Netflix.
De jeugdzorg in de VS blijft ernstig achter ten opzichte van andere ontwikkelde landen. Dit is ook een beetje in lijn met het kapitalistische, liberale model: volledige eigen verantwoordelijkheid, weinig overheidssteun, weinig inzet op preventie. Er wordt niet begeleid maar vooral gestraft, en het is een reactief, in plaats van proactief beleid: pas als het volledig uit de klauwen loopt en er tig meldingen zijn gedaan, wordt er ingegrepen. Een bekend en schrijnend voorbeeld is de Franke‑familie, waar meerdere meldingen over waren gedaan, maar er pas werd ingegrepen toen een van de zoons wist te ontsnappen en bij een buurman aanbelde die hem niet kende (die vervolgens huilend de politie belde, hartverscheurend om te horen), of de zaak van de 8‑jarige Gabriel Fernandez, die maanden werd gemarteld en waar ondanks talloze meldingen pas werd ingegrepen toen het te laat was. Een van de gevolgen van het Amerikaanse beleid: in de VS overlijden vijf keer meer kinderen aan mishandeling dan in Zweden.
Nog wat cijfers: anno 2026 leeft 21% van alle Amerikaanse kinderen in armoede, het hoogste percentage van alle hoge‑inkomenslanden (in Nederland is dit 8%). Volgens de brede McKinney‑Vento definitie (die ook verborgen dakloosheid telt) is 3,5% van alle Amerikaanse kinderen dakloos (versus 0,12% in Nederland).
Als je uit huis geplaatst wordt, ben je letterlijk nog verder van huis. De voorzieningen voor kinderen die in de VS uit huis worden geplaatst (pleegzorg, groepshuizen etc) blijven ook achter ten opzichte van andere ontwikkelde landen. Het jeugdopvangsysteem kampt met instabiliteit en ondercapaciteit. Steeds meer pleeggezinnen haken af, waardoor er steeds meer kinderen in groepsopvang terechtkomen. Maar liefst 65,1% van alle kinderen in het systeem is jonger dan 6 jaar, en 30,1% van de pleegkinderen maakt 3 of meer verhuizingen mee binnen één jaar wat bijdraagt aan ernstige hechtingsproblemen.
Als je zo’n jeugd hebt overleefd, maar je hebt er mentale problemen aan overgehouden dient het volgende probleem zich aan. Er bestaat geen universele zorgverzekering in de VS, dus als je een laag inkomen hebt, dan kun je psychische hulp wel vergeten. Uit een grote internationale vergelijking van 20 landen door het Commonwealth Fund (gepubliceerd in mei 2026) blijkt de VS de slechtste gezondheidsuitkomsten te hebben van alle onderzochte hoge‑inkomenslanden. Dit uit zich bijvoorbeeld in slechte toegankelijkheid en hoge eigen zorgkosten, en een levensverwachting die ruim vier jaar lager ligt dan in andere hoge‑inkomenslanden.
Het is aannemelijk dat je door de jaren heen wrok ontwikkelt tegen alles en iedereen. Zowel je ouders als het systeem hebben je geleerd dat je waardeloos bent, er niet toe doet, niet belangrijk bent. De kans dat je scholing eronder heeft geleden is enorm – want school en studie is het laatste op je lijstje als je moet zien te overleven – dus de kans dat je een baan kunt vinden is ook minimaal. Dan wordt criminaliteit voor sommigen een van de weinige overgebleven opties, en wat is het dan handig dat je makkelijk aan vuurwapens kan komen.
In mijn optiek zijn alle mensen op death row dan ook een bewijs van een falende samenleving. Dit land, dat het zó slecht doet als het om opgroeiende mensenkinderen gaat, heeft nog steeds 29 staten die de mogelijkheid hebben om de doodstraf op te leggen. Het systeem dat je kapot heeft gemaakt, legt je nu de doodstraf op. Het onrecht kan bijna niet groter zijn.
De foto bij dit artikel is een recente foto van de executiekamer in het Riverbend Maximum Security Institution in Nashville.
*) Blootstelling van een foetus aan alcohol tijdens de zwangerschap verhoogt het risico op een miskraam, vroeggeboorte en levenslange schade, waaronder het Foetaal Alcoholsyndroom (FAS). Omdat alcohol via de placenta direct de ontwikkeling van hersenen en organen verstoort, kan dit leiden tot onomkeerbare verstandelijke, lichamelijke en gedragsmatige beperkingen. Er bestaat geen veilige ondergrens voor alcoholgebruik tijdens de zwangerschap.